Kiedy lekarz ma prawo odmówić lub odstąpić od leczenia pacjenta? Odmowa leczenia pacjenta.

Jak bezpiecznie odmówić leczenia pacjenta? Jak bezpiecznie odstąpić od leczenia pacjenta?

Problematyka ta jest regulowana przepisami ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, ustawą o prawach pacjenta jak również postanowieniami Kodeksu Etyki Lekarskiej. Zapraszam Cię do przeczytania niniejszego artykułu.

Zasadą jest, że jako lekarz możesz nie podjąć się albo odstąpić od leczenia pacjenta, o ile nie zachodzi przypadek określony
w art. 30 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.

Zgodnie z tym przepisem, lekarz ma obowiązek udzielić pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała albo ciężkiego rozstroju zdrowia.

W skrócie, na potrzeby tego artykułu przyjmijmy nazwę „przypadek niecierpiący zwłoki”.

Obowiązek ten koreluje z prawem pacjenta, zgodnie z którym, pacjent ma prawo do natychmiastowego udzielenia świadczeń zdrowotnych ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia.

Jednocześnie, granice twoje działania są wyznaczone przez zasady etyki.

Zgodnie z nimi, w szczególnie uzasadnionych wypadkach lekarz może nie podjąć się lub odstąpić od sprawowania opieki nad pacjentem, z wyjątkiem przypadków, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby zagrażać życiu lub spowodować znaczne pogorszenie stanu zdrowia pacjenta w krótkim czasie. Nie podejmując albo odstępując od sprawowania opieki nad pacjentem lekarz wskazuje pacjentowi inną możliwość uzyskania pomocy lekarskiej.

Zauważ, że zasady etyki zawężają granice odmowy leczenia bądź odstąpienia od niego do „szczególnie uzasadnionych przypadków”. Jeśli spojrzysz na przepisy prawa, to oprócz odstąpienia od leczenia przez lekarza zatrudnionego na umowę
o pracę, ustawodawca nie wspomina o „szczególnie uzasadnionych przypadkach”, lecz ogranicza się tylko do art. 30 uzl.

Zatem, zakres odpowiedzialności dyscyplinarnej jest szerszy niż na gruncie przepisów? Moim zdaniem w tym przypadku nie,
bo musisz pamiętać o art. 4 uzl, w myśl którego wykonywanie zawodu lekarza ma pozostawać w zgodzie z zasadami etyki.

Stąd też, w mojej ocenie, kiedy chcesz odmówić leczenia pacjenta, jak również kiedy odstępujesz od jego leczenia,
to po pierwsze – pacjent nie znajduje się w stanie niecierpiącym zwłoki, po drugie – zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.

Kiedy możesz odmówić leczenia lub od niego odstąpić?

Jak wskazano w Kodeksie Etyki Lekarskiej, musi to być przypadek szczególnie uzasadniony. Zatem intuicyjnie można stwierdzić, że chodzi o sytuację wyjątkową, a nie o rutynową praktykę. Istotą jest to, aby priorytetem nie była kategoryzacja spraw medycznych, lecz przyjmowanie pacjentów niezależnie od tego, z jaką sprawą się zgłaszają – oczywiście w granicach danej specjalności lekarza.

Choć przepisy prawne nie wskazują wprost, o jakie przypadki chodzi, doktryna prawa wypracowała przykłady pewnych sytuacji, które przedstawiam poniżej.

Tytułem przykładu można wskazać następujące przypadki wskazywane w doktrynie prawnej [1]:

• agresywne zachowanie pacjenta względem lekarza;

• uporczywe niestosowanie przez pacjenta do zaleceń lekarza, udaremniające proces terapeutyczny;

• trudna sytuacja życiowa lekarza;

Jak dopełnić formalności przy odstąpieniu od leczenia pacjenta?

Jak zatem w praktyce radzić sobie z odstąpieniem od leczenia pacjenta? Poniżej wskazuję obowiązki, które prawo nakłada w tym zakresie.

Jeżeli chcesz odstąpić od leczenia pacjenta to:

• zweryfikuj, czy nie zachodzi przypadek niecierpiący zwłoki

• posiadaj szczególnie uzasadnione powody ku podjęciu takiej decyzji;

• jeśli pracujesz na umowę o pracę lub w ramach służby – uzyskaj przed odstąpieniem od leczenia pozwolenie pracodawcy;

• uprzedź pacjenta o swoich zamiarach dostatecznie wcześnie;

• wskaż realne miejsca, w których pacjent może uzyskać świadczenie zdrowotne;

• uzasadnij i odnotuj fakt w dokumentacji medycznej.

Mam nadzieję, że ten artykuł przybliżył Cię do tematyki odmowy oraz odstąpienia od leczenia.

Jeśli masz dodatkowe pytania lub wątpliwości związane z tym zagadnieniem, zachęcam do kontaktu.

1] E. Zielińska, B. Namysłowska-Gabrysiak, art. 38 [w:] Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty.
Komentarz. (red.) E. Zielińska, Warszawa 2022, s. 873.