Czy zawsze musisz pobierać od pacjenta zgodę w formie pisemnej?

Pobieranie zgody od pacjenta na udzielenie świadczenia zdrowotnego stanowi jeden z podstawowych elementów twojego bezpieczeństwa prawnego. Prawidłowo przeprowadzona procedura uzyskania zgody nie jest wyłącznie formalnością, lecz realnie ogranicza ryzyko odpowiedzialności prawnej.

Jeśli pacjent świadomie wyraził zgodę na wykonanie świadczenia zdrowotnego, przejmuje na siebie ryzyko powstania powikłań, o ile zostało ono udzielone zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i należytą starannością. Stąd też ważne jest, aby proces informowania pacjenta i uzyskiwania jego zgody był przeprowadzony w sposób rzetelny i odpowiednio udokumentowany.

Co do zasady, pacjent musi udzielić zgody na każde świadczenie zdrowotne. Zgoda może być wyrażona w różnych formach, w tym w szczególności w formie dorozumianej, ustnej, dokumentowej i pisemnej. Dzisiaj przeczytasz o uzyskaniu zgody pacjenta w formie pisemnej.

Obowiązki lekarza przed uzyskaniem zgody pacjenta na świadczenie zdrowotne.

Zanim odbierzesz zgodę od pacjenta, niezwykle ważne jest, aby wcześniej prawidłowo przekazać mu wszystkie niezbędne informacje dotyczące świadczenia zdrowotnego.

Pacjenta musisz obowiązkowo poinformować o:

• jego stanie zdrowia,

• rozpoznaniu,

• proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych, leczniczych,

• dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania,

• wynikach leczenia

• rokowaniu.

Upewnij się, że pacjent rozumie informacje, które mu przekazałeś i jest świadomy co niesie za sobą zgoda na świadczenie zdrowotne. Pamiętaj, że uzyskanie świadomej zgody jest warunkiem działania zgodnego z prawem.

Sąd Najwyższy wskazał:

„Warunkiem legalności działania lekarza jest zgoda pacjenta odpowiednio poinformowanego - tak zwana zgoda uświadomiona (objaśniona). Chodzi o zgodę, którą musi poprzedzać odpowiednie poinformowanie pacjenta. Informacja udzielana przez lekarza przed przeprowadzeniem zabiegu powinna obejmować dane pozwalające pacjentowi podjąć decyzję co do zabiegu z pełną świadomością tego, na co się godzi i czego może się spodziewać.” (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. II CSKP 804/22).

Zatem samo uzyskanie zgody nie jest wystarczające, konieczne jest jeszcze upewnienie się, że pacjent wyraził zgodę na świadczenie zdrowotne w sposób świadomy.

Kiedy zgoda pacjenta na świadczenie zdrowotne musi być w formie pisemnej?

Przepisy prawa wprost określają sytuacje, w których zgoda pacjenta na udzielenie świadczenia zdrowotnego musi zostać wyrażona w formie pisemnej.

Zgodnie z ustawą o prawach pacjenta, zgoda pisemna musi zostać uzyskana w przypadku zabiegu operacyjnego albo zastosowania metody leczenia lub diagnostyki stwarzających podwyższone ryzyko dla pacjenta.

Chociaż wprost nie wskazał ustawodawca, czym jest podwyższone ryzyko, to w Leksykonie medycznym można natrafić na ciekawą definicję, w której wskazano że „podwyższone ryzyko w kontekście medycznym odnosi się do zwiększonego prawdopodobieństwa wystąpienia określonego schorzenia, powikłania lub niekorzystnego wyniku zdrowotnego u pacjenta…” (https://leksykon.com.pl/tag/podwyzszone-ryzyko/).

Zatem, ustawodawca pozostawił lekarzowi możliwość oceny, czy dany zabieg lub metoda lecznicza/diagnostyczna stwarzają podwyższone ryzyko dla pacjenta.

Przy ocenie warto wziąć pod uwagę :

• ingerencję w organizm,

• możliwość wystąpienia poważnych powikłań,

• zagrożenie życia lub spowodowania ciężkiego uszkodzenia ciała,

• złożoność procedury medycznej

Z przykładów występujących w praktyce można wymienić następujące zabiegi, kiedy powinna być uzyskana zgoda pisemna:

• zabieg chirurgicznego usunięcia ósemek,

• kolonoskopia z polipektomią (usunięcie polipa),

• koronografia wieńcowa,

• usunięcie wypukliny dysku szyjnego,

• usunięcie macicy,

• wszczepianie endoprotez.

Co grozi za brak pisemnej zgody pacjenta?

Niezachowanie formy pisemnej nie oznacza, że zgoda pacjenta była nieważna. Zauważ bowiem, że pacjent może wyrazić zgodę zarówno ustnie, jak i dorozumianie na przykład siadając na fotelu dentystycznym przed zabiegiem lub znajdując się już na bloku operacyjnym, co wskazuje, że pacjent zgadza się na przeprowadzenie danej procedury.

Jednak brak formy pisemnej zgody pacjenta przy zabiegach o podwyższonym ryzyku może mieć różne skutki. Przepisy prawa w zakresie zgody pisemnej pacjenta nie przewidują tzw. rygoru nieważności zgody. Wymóg formy pisemnej ma przede wszystkim charakter dowodowy.

Oznacza to, że nawet jeśli nie dochowasz formy pisemnej, zgoda pacjenta pozostaje ważna, ale w razie sporu prawnego lub konieczności wykazania, że pacjent został prawidłowo poinformowany, mogą pojawić się trudności dowodowe, o czym napiszę w kolejnych wpisach!

Mam nadzieję, że niedługo wrócisz tutaj po nową „kapsułkę” wiedzy.